Boekpresentatie Het Romeinse castellum Spijk-Rindern

Duizenden vondsten uit de Rijn werpen nieuw licht op een Romeins castellum bij Spijk

Waar de Rijn Nederland binnenstroomt, ligt aan de overzijde van de rivier een gebied met een bijzondere Romeinse geschiedenis. Bij Spijk zijn sinds de jaren zeventig tijdens grootschalige baggerwerkzaamheden duizenden Romeinse vondsten uit zand en grind verzameld. Munten, aardewerk, fibulae, militaria, bouwmateriaal en andere voorwerpen wijzen op een belangrijke Romeinse aanwezigheid langs de Rijn. De vondsten vormen de basis voor het nieuwe boek Het Romeinse castellum Spijk-Rindern van burgeronderzoeker en amateurarcheoloog Wil Kuijpers. Eerder, in 2021, publiceerde hij al een studie over Romeinse baggervondsten uit Duiven-Loowaard.

Op vrijdag 25 september 2026 wordt het boek Het Romeinse castellum Spijk-Rindern gepresenteerd in het Valkhof Museum in Nijmegen.

Een verdwenen vindplaats reconstrueren

Bij archeologische opgravingen vormen grondsporen en de context waarin een voorwerp wordt gevonden belangrijke bronnen van informatie. Bij baggervondsten ontbreekt die oorspronkelijke context grotendeels. Het baggeren verplaatst de vondsten en mengt materiaal uit verschillende lagen en perioden. Toch betekent dat niet dat de archeologische informatie verloren is gegaan. Kuijpers onderzoekt al tien jaar de Romeinse vondsten die bij Spijk uit de rivier en het opgebaggerde materiaal zijn gekomen. Door grote aantallen voorwerpen systematisch te documenteren, te dateren en onderling te vergelijken, ontstaat een beeld van de verdwenen vindplaats. Daarbij worden niet alleen de afzonderlijke objecten onderzocht, maar ook de landschappelijke ontwikkeling van het gebied en de positie van Spijk binnen het Romeinse militaire en logistieke netwerk langs de Rijn. Het onderzoek maakt het waarschijnlijk dat de vindplaats bij Spijk-Rindern samenhangt met een Romeins castellum aan de overzijde van de huidige Rijn, nabij Rindern op Duits grondgebied. Een belangrijke hypothese in het onderzoek is dat deze militaire vindplaats overeenkomt met het door de Romeinse geschiedschrijver Tacitus genoemde Arenacum, waar de Legio X Gemina in 70 na Chr. haar winterkamp had. Kort daarna werd het legioen overgeplaatst naar de Hunnerberg in Nijmegen.

Van losse vondsten naar een samenhangend verhaal

Een van de bijzondere aspecten van het onderzoek is de omvang en samenstelling van het vondstmateriaal. Naast munten, kledingspelden (fibulae), sieraden en aardewerk zijn onder meer militaire voorwerpen en bouwmaterialen aangetroffen. Ook zijn dakpannen met stempels van Romeinse legioenen gevonden, waaronder LEG V, LEG XXII Primigenia en LEG XXX. Zulke vondsten vormen belangrijke aanwijzingen voor de militaire activiteiten in het gebied. De studie besteedt daarnaast aandacht aan de manier waarop de vondsten zijn verzameld. De technische werkwijze van het baggerbedrijf, het transport van het opgebaggerde materiaal en de selectie tijdens het zeven en zoeken hebben invloed op wat uiteindelijk als archeologische vondst beschikbaar komt. Daarmee vormt het onderzoek niet alleen een studie naar Spijk-Rindern, maar ook naar de mogelijkheden en beperkingen van archeologisch onderzoek naar baggervondsten. Volgens Kuijpers is juist die combinatie van materiaalonderzoek en landschappelijke reconstructie van belang: "De oorspronkelijke vindplaats kunnen we niet meer opgraven. Maar de voorwerpen die uit de rivier zijn gekomen, vertellen samen nog steeds een verhaal. De uitdaging is om dat verhaal zo zorgvuldig mogelijk te reconstrueren en steeds onderscheid te maken tussen wat we weten en wat we veronderstellen."

Boekpresentatie in het Valkhof Museum

Het boek wordt op vrijdag 25 september 2026 gepresenteerd in het Valkhof Museum in Nijmegen. De presentatie wordt gecombineerd met een mini-symposium over de Romeinse limes, archeologisch onderzoek en nieuwe manieren om het verleden vanuit vondstmateriaal te reconstrueren. De bijeenkomst is toegankelijk voor belangstellenden. Voorafgaand aan het programma is er gelegenheid om binnen te lopen en de tentoonstelling van Constructing the Limes te bezoeken, waar verscheidene voorwerpen uit Spijk zijn tentoongesteld.

Over het boek

Het Romeinse castellum Spijk-Rindern – Een materiaalstudie en interpretatie van baggervondsten uit Spijk is een omvangrijke materiaalstudie waarin de Romeinse vondsten uit Spijk voor het eerst systematisch als samenhangend geheel worden onderzocht. Het boek richt zich niet alleen op archeologen en historici, maar is ook toegankelijk voor amateurarcheologen, detectorzoekers en andere geïnteresseerden in de Romeinse geschiedenis. De vele afbeeldingen maken de vondsten en hun interpretatie toegankelijk, terwijl de studie tegelijk uitvoerig ingaat op de gebruikte onderzoeksmethoden en de onderbouwing van de conclusies. Voorafgaand aan publicatie is de synthese van de studie inhoudelijk kritisch beoordeeld door historicus Jona Lendering en de archeologen Saskia Stevens en Rien Polak.

Boekpresentatie: Vrijdag 25 september 2026 in het Valkhof Museum, Nijmegen
Inloop: 12.15 uur
Aanvang: 13.00 uur